8 ยุทธศาสตร์กับหนึ่งคำถามที่ยังไร้คำตอบบทท้าทายของ ศอ.บต.
บนสนามแห่งความไว้วางใจ
การพัฒนาชายแดนใต้จะมีความหมาย เมื่อรัฐกล้าตอบคำถามเรื่องความจริงและความยุติธรรม
เมื่อวันที่ 11 กันยายน 2569 คณะกรรมการยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ หรือ กพต. มีมติเห็นชอบร่างยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ 8 ประเด็น พร้อมอนุมัติข้อเสนอหลายเรื่องของ ศอ.บต. ตั้งแต่การช่วยเหลือความเสียหายจากเหตุระเบิดและวางเพลิง 82 จุด การสนับสนุนตาดีกา การออกโฉนดที่ดิน การบริหารจัดการลุ่มน้ำปัตตานี ไปจนถึงการปรับระบบเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุความไม่สงบ
ทั้งหมดเป็นเรื่องที่มีความหมายต่อชีวิตประชาชนและเป็นสิ่งที่รัฐควรดำเนินการ แต่ท่ามกลางรายการนโยบายจำนวนมาก ยังมีคำถามหนึ่งที่ประชาชนในพื้นที่รอคำตอบ นั่นคือข้อเท็จจริงกรณีนายซอและ ดอเลาะ อายุ 21 ปี ถูกยิงได้รับบาดเจ็บในพื้นที่อำเภอจะแนะ จังหวัดนราธิวาส เมื่อคืนวันที่ 22 สิงหาคม 2569
ผู้บาดเจ็บและพยานให้ข้อมูลว่าขณะเกิดเหตุมีเฮลิคอปเตอร์บินอยู่บริเวณดังกล่าว และมีข้อสงสัยว่ากระสุนอาจมาจากเฮลิคอปเตอร์ ขณะที่ฝ่ายความมั่นคงยืนยันว่าเฮลิคอปเตอร์ปฏิบัติหน้าที่ลาดตระเวนและไม่มีการยิงลงมาจากอากาศ ประเด็นนี้จึงควรยุติด้วยหลักฐาน กระบวนการนิติวิทยาศาสตร์ พยานบุคคล และข้อมูลการปฏิบัติการที่ตรวจสอบได้ ไม่ใช่การแข่งขันว่าใครพูดจริงหรือเท็จบนพื้นที่ข่าว
บทวิเคราะห์ชี้ว่า การพัฒนาไม่อาจแยกออกจากความยุติธรรม ถนน โรงเรียน โฉนดที่ดิน และเงินเยียวยาอาจช่วยยกระดับคุณภาพชีวิต แต่ไม่สามารถทดแทนคำตอบได้ หากประชาชนสงสัยว่าตนเองอาจได้รับอันตรายจากการปฏิบัติของเจ้าหน้าที่รัฐ
การเรียกร้องให้ตั้งคณะกรรมการค้นหาความจริงที่เป็นอิสระ ไม่ได้หมายความว่าเป็นการตัดสินล่วงหน้าว่าเจ้าหน้าที่กระทำผิด หากฝ่ายความมั่นคงมั่นใจว่าไม่มีการยิงจากเฮลิคอปเตอร์ การตรวจสอบที่โปร่งใสและเป็นอิสระย่อมเป็นหนทางยืนยันข้อเท็จจริงและปกป้องเจ้าหน้าที่ที่ไม่ได้กระทำผิดได้เช่นกัน
กลไกตรวจสอบควรพิจารณาทั้งคำให้การของผู้บาดเจ็บและพยาน หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ วิถีกระสุน อาวุธและกระสุนที่ใช้ในพื้นที่ ข้อมูลการบิน และข้อมูลการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ โดยผู้ตรวจสอบควรมีองค์ประกอบที่สังคมยอมรับ ไม่ใช่ให้หน่วยงานที่ถูกตั้งคำถามตรวจสอบกันเองทั้งหมด
ศอ.บต. อาจไม่ใช่หน่วยสอบสวนคดีอาญา และไม่มีอำนาจวินิจฉัยว่าเจ้าหน้าที่หน่วยใดกระทำผิดหรือไม่ แต่ในฐานะองค์กรหลักด้านการพัฒนาและประสานนโยบายจังหวัดชายแดนภาคใต้ ศอ.บต. ย่อมหลีกเลี่ยงคำถามเรื่องความไว้วางใจไม่ได้
บทบาทสำคัญของ ศอ.บต. จึงอาจไม่ใช่การทำหน้าที่แทนตำรวจหรือกระบวนการยุติธรรม แต่คือการทำให้เสียงของประชาชนไม่หายไประหว่างทางของระบบราชการ โดยเฉพาะคำถามว่า คณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริงที่เป็นอิสระจะเกิดขึ้นเมื่อใด
เงินเยียวยามีความจำเป็น แต่ไม่สามารถซื้อคำตอบได้ หากมีผู้บาดเจ็บ ครอบครัวควรได้รับทั้งการช่วยเหลือและสิทธิที่จะรู้ว่าเกิดอะไรขึ้น ใครเกี่ยวข้อง และหากมีผู้กระทำผิดจะมีกระบวนการรับผิดอย่างไร การเยียวยาที่ไม่มีความจริงอาจรักษาบาดแผลทางกาย แต่ไม่สามารถรักษาบาดแผลของความไม่ไว้วางใจ
ยุทธศาสตร์การพัฒนาทั้ง 8 ด้านจะมีความหมายต่อเมื่อมี “ยุทธศาสตร์สร้างความไว้วางใจ” อยู่ในทุกนโยบาย ความไว้วางใจไม่ได้สร้างจากการประชุม งบประมาณ หรือคำประชาสัมพันธ์เพียงอย่างเดียว แต่เกิดขึ้นเมื่อประชาชนตั้งคำถามแล้วรัฐไม่หลบคำถาม เมื่อเจ้าหน้าที่ถูกกล่าวหาแล้วรัฐไม่รีบปกป้องก่อนตรวจสอบ และเมื่อข้อเท็จจริงยังไม่ชัด รัฐกล้าเปิดพื้นที่ให้กลไกอิสระพิสูจน์ความจริง
กรณีนายซอและจึงไม่ใช่เพียงคดีของชายวัย 21 ปีคนหนึ่ง แต่เป็นบททดสอบว่ารัฐไทยจะจัดการกับความจริงที่ยังมีข้อโต้แย้งอย่างไรในพื้นที่ที่ความไว้วางใจเปราะบาง การทำให้ชายแดนใต้สงบไม่ได้เริ่มจากการทำให้ประชาชนหยุดตั้งคำถาม แต่เริ่มจากการสร้างรัฐที่ไม่กลัวการตอบคำถามของประชาชน
ประเด็นสำคัญ
ยุทธศาสตร์การพัฒนาจะสร้างสันติสุขได้ก็ต่อเมื่อเดินควบคู่กับความยุติธรรม ความโปร่งใส และกลไกค้นหาความจริงที่ประชาชนเชื่อถือที่มา : Wartani (บทวิเคราะห์โดยบรรณาธิการข่าวความมั่นคง)
ร่วมเป็นสักขีพยานเพื่อสันติภาพ ณ ปาตานี
Bersama kita menjadi saksi demi kedamaian di PATANI